SaaSpocalypse: is SaaS dood? Wat cijfers en praktijk in 2026 echt laten zien

Sommigen zeggen: ja, is SaaS dood. Begin 2026 zijn softwareaandelen flink gedaald, en de beurs verzon er zelfs een bijnaam voor: SaaSpocalypse. Tegelijk verwacht Gartner voor 2026 ongeveer 15 procent hogere uitgaven aan software. Beide klopt. Wat erachter zit, wie er echt abonnementen vervangt door zelf bouwen en waar dat duur wordt, lees je in dit artikel.
SaaS is niet dood. De markt blijft groeien, al bestaat een deel van die groei uit prijsverhogingen voor software die bedrijven toch al hebben. Onder druk staan kleine tools met één enkele taak en prijzen per gebruiker. Zelf bouwen met AI loont bij duidelijk afgebakende, interne tools. De echte kosten zitten niet in het bouwen, maar in onderhoud, beveiliging en privacy. En wie ChatGPT of Claude met een abonnement gebruikt, vervangt SaaS vaak alleen door SaaS.
Wat is de SaaSpocalypse?
SaaSpocalypse, in het Duits ook SaaS-Pokalypse genoemd, is de bijnaam voor de koersval van softwareaandelen van eind januari tot februari 2026. Als aanleiding gelden nieuwe producten met AI-agents, onder meer de aankondiging van Claude Cowork door Anthropic.1 Getroffen werden onder andere aanbieders van projectmanagement en CRM, zoals Atlassian en Salesforce.2
De zorg erachter is simpel: als één mens met AI-agents het werk van vijf doet, koopt het bedrijf één licentie in plaats van vijf. En als je workflows kunt bouwen zonder daar een muis voor aan te raken, bouwen sommige klanten hun tools meteen zelf.
Hoe groot de schade op de beurs was, is omstreden. Er worden bedragen genoemd van enkele honderden miljarden tot twee biljoen dollar, afhankelijk van periode en bron. De baas van AWS noemde de paniek „overdreven” en wees op rente en inflatie als medeoorzaak.1
Wat betekent SaaS?
SaaS staat voor Software as a Service: software die je niet koopt en installeert, maar in de browser gebruikt en maandelijks of jaarlijks betaalt. Updates, servers en beveiliging neemt de aanbieder voor zijn rekening. Typische voorbeelden zijn Calendly, HubSpot, Slack of Microsoft 365. Meestal wordt er per gebruiker afgerekend, en juist dat prijsmodel komt door AI onder druk te staan.
Is SaaS dood? Wat de cijfers zeggen
Eigenlijk zou het sinds februari nog slechter moeten zijn gegaan met de softwareaanbieders, omdat AI sindsdien nog beter is geworden. De cijfers zeggen iets anders. Daarbij geldt: wie ze publiceert, heeft er vaak een eigenbelang bij.
Is SaaS dood? 4 cijfers uit 2026
En wie ze heeft verzameld
- +15,1 % softwareuitgavenWereldwijd in 2026, ongeveer 1,44 biljoen dollar. Gartner, prognose van april 2026.
- 46 % licenties ongebruiktOver een periode van 30 dagen. Zylo, aanbieder van licentiebeheer.
- 35 % heeft een tool vervangenDoor zelf te bouwen. Retool, 817 respondenten die zelf software bouwen.
- 60 % bouwt langs de IT heenMinstens één keer in het afgelopen jaar. Eveneens Retool.
De markt groeit, ook door de prijs
Gartner verwacht voor 2026 15,1 procent hogere uitgaven aan software, tot ongeveer 1,44 biljoen dollar. In februari, midden in de SaaSpocalypse, had Gartner de prognose verlaagd naar 14,7 procent, in april is die weer verhoogd.3 Maar waaraan wordt dat geld uitgegeven? Een deel gaat simpelweg naar hogere prijzen voor software die bedrijven toch al hebben. Er komen AI-functies bij, en die kosten meer. Volgens Gartner-analist John-David Lovelock zit generatieve AI vaak verstopt in precies die prijsverhogingen.4
Veel bedrijven betalen voor software die niemand gebruikt
Mij zou veel meer interesseren: hoeveel bedrijven hebben eigenlijk ooit gecontroleerd hoeveel van hun software ze echt gebruiken? Volgens Zylo blijft 46 procent van de licenties een maand lang ongebruikt liggen.5 Zylo verkoopt zelf wel licentiebeheer, dus het cijfer is ook reclame. Toch is het de moeite waard om te kijken: ongebruikte licenties opzeggen bespaart meteen geld, zonder dat je iets zelf hoeft te bouwen.
Zelf bouwen is echt, maar het cijfer wordt vaak verkeerd geciteerd
Volgens Retool heeft 35 procent van de respondenten minstens één SaaS-tool vervangen door zelf te bouwen, en 78 procent wil in 2026 meer eigen tools bouwen.6 In krantenkoppen wordt daar vaak „35 procent van de bedrijven” van gemaakt. Retool heeft echter 817 mensen gevraagd die sowieso zelf software bouwen, onder wie Retool-klanten. Het vaakst vervangen worden workflowautomatiseringen (35 procent) en interne admin-tools (33 procent), daarna BI-dashboards (29 procent), CRM- en formuliertools (25 procent).6 Een onafhankelijk onderzoek voor Duitsland dat een trend naar zelf bouwen aantoont, heb ik niet gevonden.
SaaS vervangt SaaS
Eén punt gaat in het debat vaak verloren: ChatGPT en Claude zijn zelf SaaS. Wie zijn Calendly-abonnement opzegt en daarvoor ChatGPT Plus of Claude Pro betaalt, heeft het ene abonnement ingeruild voor het andere. Oftewel: SaaS vervangt SaaS. Iets anders is het als je AI via de API gebruikt. Dan betaal je per verbruik in plaats van per maand, maar ook dan aan een aanbieder.
Daarom is de eerlijkere vraag niet „SaaS of zelf bouwen?”, maar: voor welke taak betaal ik een abonnement, terwijl een eenvoudige eigen tool het even goed zou doen?
Abonnementen opzeggen met vibe coding: kan dat?
Vibe coding betekent: je beschrijft in gewone taal aan een AI wat een programma moet doen, en de AI schrijft de code. Tools daarvoor zijn bijvoorbeeld Claude Code, Lovable of Replit. Daarmee ontstaan kleine tools vaak in uren of dagen in plaats van weken.
Twee voorbeelden uit de praktijk: Jason Lemkin van SaaStr heeft een betaalde tool voor zijn sponsorportaal in ongeveer anderhalve dag vervangen door een eigen app, gebouwd door iemand zonder programmeeropleiding.7 De Britse cyberbeveiligingsautoriteit NCSC vertelt over een start-up die bij de verlenging de dubbele prijs zou moeten betalen, omdat die met meer gebruikers in een duurder tarief was beland. In plaats van te verlengen bouwde de hoofdontwikkelaar de tool met AI na.8

Ik richt me met vibe coding erop mijn abonnementen te kunnen opzeggen. Het begon met mijn afsprakenplanner: na de proefperiode heeft de aanbieder mijn boekingspagina gedeactiveerd, omdat er nog herinneringen uit het betaalde tarief aanstonden. Sinds 13 oktober 2026 draait in plaats daarvan mijn eigen afsprakenplanner, met herinneringen per mail en sms. In de kern bereik ik daarmee hetzelfde als met het abonnement.
Wat bij zelf bouwen vaak vergeten wordt: onderhoud, beveiliging, privacy
Bouwen is met AI goedkoop geworden. Draaiend houden niet. De abonnementskosten betalen niet alleen de software, maar ook updates, beveiliging en support. Bij zelf bouwen neem je dat zelf over, en wel blijvend.
Onderhoud
Lemkin schrijft openlijk dat hij inmiddels een flink deel van zijn dag kwijt is aan het onderhoud van zijn zelfgebouwde apps. Zijn vraag: wie onderhoudt de komende vijf jaar tien apps en twintig agents?7 De bespaarde licentie alleen rechtvaardigt zelf bouwen zelden. De winst zit eerder in het feit dat de tool precies bij jouw werkwijze past.
Beveiliging
AI bouwt eerst iets dat draait, niet per se iets dat veilig is. De NCSC noemt als nieuwe aanvalsmethode bijvoorbeeld „slopsquatting”: de AI verzint namen van softwarepakketten die niet bestaan, en aanvallers registreren precies die namen met schadelijke code.8 Zonder controleronden en tests wordt zelf bouwen riskant. Hoeveel mensen hebben daar vóór het bouwen over nagedacht?
Voor mijn tools heb ik een eigen server gehuurd. Daar weet ik zelf wat er speelt en hoe de beveiliging geregeld is. Dat betekent echter ook: als daar iets misgaat, ben ik verantwoordelijk. Meer daarover in de woordenlijst onder self-hosting.
Privacy
Zodra je tool klantgegevens verwerkt, moet je de AVG-vragen zelf beantwoorden die anders de aanbieder voorbereidt: waar staan de servers? Welke diensten krijgen gegevens, bijvoorbeeld voor mail of sms? Is er met elk van hen een verwerkersovereenkomst? En wie bouwt zijn tool meteen zo dat die AVG-proof is? Bij de SaaS-aanbieder is dat in het beste geval al geregeld, bij zelf bouwen is het jouw taak.
Wanneer zelf bouwen in plaats van SaaS loont en wanneer niet
In het debat gaat de discussie niet over de vraag of SaaS verdwijnt, maar over welke SaaS-producten worden vervangen. Forrester trekt de grens bij grote bedrijfsapplicaties zoals de webshop, in elk geval voorlopig.9 De NCSC verwacht dat bedrijven de komende jaren anders kiezen tussen kopen, bouwen en afzien, maar niet van de ene op de andere dag.8
- kleine tool met één duidelijke taak
- weinig gebruikers, meestal intern
- abonnement wordt met elke gebruiker duurder
- werkwijze die het standaardproduct niet kan
- iemand zorgt blijvend voor het onderhoud
- veel gebruikers of klantgegevens op grote schaal
- betalingen en wettelijke verplichtingen
- kernsystemen zoals webshop, ERP, boekhouding
- niemand heeft tijd voor updates en beveiliging
Voordat je gaat bouwen: kijk eerst welke abonnementen je helemaal niet gebruikt. Opzeggen is de goedkoopste vorm van zelf bouwen.
Afspraken boeken zonder abonnement
Uit mijn eigen vervanging is een tool ontstaan: de afsprakenplanner van Simon Traffic. Online boeken, bevestiging en herinnering per mail, sms-herinneringen via seven.io, verplaatsen via een link en synchronisatie met Google Agenda. Als WordPress-plugin of op je eigen server, gratis en zonder abonnement.
- Geen abonnement
- Eigen server of WordPress
- Herinnering per mail en sms
- Verplaatsen via een link
Conclusie: is SaaS dood? Nee, maar niet elk abonnement hoeft te blijven
De SaaSpocalypse was vooral een beurspaniek. De softwaremarkt groeit gewoon door, alleen wordt een deel van de groei betaald via hogere prijzen voor bestaande software. Onder druk staan kleine tools met één taak en afrekening per gebruiker. Wie met vibe coding abonnementen wil vervangen, moet klein beginnen, eerlijk rekenen met onderhoud en beveiliging, en niet vergeten dat ChatGPT en Claude zelf ook abonnementen zijn. Voor mij is dit voorlopig nog een gedachtespel. Mijn afsprakenplanner draait wel al zonder abonnement.
Veelgestelde vragen over de SaaSpocalypse
Is SaaS dood?
Nee. Gartner verwacht voor 2026 wereldwijd 15,1 procent hogere uitgaven aan software. Onder druk staan eenvoudige tools met één enkele taak en prijzen per gebruiker, omdat bedrijven zulke tools met AI zelf kunnen bouwen of minder licenties nodig hebben.
Wat betekent SaaSpocalypse?
SaaSpocalypse, in het Duits ook SaaS-Pokalypse, is de bijnaam voor de koersval van softwareaandelen van eind januari tot februari 2026. De aanleiding was de zorg dat AI-agents licenties per gebruiker overbodig maken en klanten software zelf gaan bouwen.
Wat betekent SaaS?
SaaS staat voor Software as a Service: software die je in de browser gebruikt en met een abonnement betaalt, in plaats van haar te kopen en te installeren. Servers, updates en beveiliging neemt de aanbieder voor zijn rekening.
Wat is vibe coding?
Bij vibe coding beschrijf je in gewone taal aan een AI wat een programma moet doen, en de AI schrijft de code. Bekende tools zijn Claude Code, Lovable en Replit. Zo kun je kleine tools bouwen zonder programmeeropleiding.
Kan ik een SaaS-abonnement vervangen door een eigen tool?
Bij kleine, duidelijk afgebakende tools vaak wel, bijvoorbeeld bij formulieren, interne overzichten of een afsprakenplanner. Reken echter wel op de inspanning voor onderhoud, beveiliging en privacy die bij een abonnement de aanbieder draagt.
Is met AI gebouwde software veilig?
Niet automatisch. AI bouwt eerst iets dat werkt, niet per se iets dat veilig is. De Britse cyberbeveiligingsautoriteit NCSC noemt bijvoorbeeld verzonnen pakketnamen die aanvallers registreren. Controleronden, tests en regelmatige updates zijn verplicht.
Welke software moet je niet zelf bouwen?
Alles met veel gebruikers, betalingen, grote hoeveelheden klantgegevens of wettelijke verplichtingen, dus bijvoorbeeld een webshop, ERP of boekhouding. Daar neemt de aanbieder beveiligingsupdates, support en een deel van de aansprakelijkheid op zich, en een fout wordt snel duur.
Hoe kan ik SaaS-kosten verlagen zonder zelf te bouwen?
Controleer eerst welke licenties de afgelopen 30 dagen door niemand zijn gebruikt, en zeg ze op. Kijk daarna naar tools die hetzelfde doen en naar tarieven per gebruiker die door groei in een duurdere schijf terechtkomen.
Bronnen
- Cirra: SaaSpocalypse, AI agents and the SaaS market (tijdlijn, citaat AWS). cirra.ai
- Cohan, P. (2026): SaaSpocalypse Now? AI Is Disrupting SaaS, But Not All Software Is Doomed. Forbes, 06-02-2026. forbes.com
- Lemkin, J.: Gartner: Software Spend Now $1.44 Trillion in 2026, Revised Back Up to 15.1%. SaaStr. saastr.com
- Computing: Cost of GenAI is a negative for software companies, Gartner. computing.co.uk
- Zylo: Reduce License Waste (cijfers uit de SaaS Management Index). zylo.com/solutions/license-waste
- Retool (2026): Build vs. Buy Report 2026, enquête onder 817 personen die zelf software bouwen, onder wie Retool-klanten, eind 2025. retool.com
- Lemkin, J.: The 90/10 Rule for AI Agents, Updated: We Replaced a Paid SaaS Tool in a Day With a Vibe-Coded App. SaaStr. saastr.com
- National Cyber Security Centre (UK): Vibe check: AI may replace SaaS (but not for a while). ncsc.gov.uk
- Forrester: No, You Can't Just Vibe Code Commerce (Yet). forrester.com
Veel cijfers in het debat komen van aanbieders met een eigenbelang. Ik heb ze in het origineel gecontroleerd en de afzenders genoemd, geraadpleegd op 30-10-2026.
Simon Gütter is marketingexpert en werkt al jaren op het snijvlak van marketing, verkoop en automatisering. Hij vindt de plekken waar bedrijven tijd en klanten verliezen, en bouwt processen die vanzelf draaien: van afspraken boeken tot rapportage. Meer over Simon